02 - Singspiel und Singspielforschung

- I - Poging tot definitie:
    - Anna Amalie Abert: "Spielt sich die Handlung einer Oper im
      gesprochenen Dialog ab, in den in kurzen Abständen an
      entscheidenden Stellen musikalische Nummern (Lieder, Arien,
      Ensembles, Chöre, Instrumental-Sätze) oder Szenen-Komplexe
      (Introduktionen, Finale) eingefügt sind, so bezeichnet man das
      Werk auch als Singspiel.
        - Vlgs Koch slechts een Arbeitshypothese.
        - Drukt tendens vh singspiel als opera uit, maar niet de
          ontstaansgeschiedkundige samenhang met het toneelspel.
    - Hans Michel Schletterer: "Mit dem Wort Singspiel wird jedes
      dramatische Werk bezeichnet, in welcher Musikstücke, vornehmlich
      Gesänge, sei es in überwiegender, oder auch nur in
      untergeordneter Weise eingewebt sind".
        - Daaronder vallen vervolgens middeleeuwse Mariaklagen,
          Fastnachtspielen, de Hamburgse Barockoper, de Liederspielen
          van Reichardt, de opera's van Richard Wagner en de operettes
          van Offenbach.
        - Meeste aandacht gaat echter uit naar het werk van Johann Adam
          Hiller, waarmee Schletterer aangeeft dat de aanduiding
          Singspiel, hoe uitgebreid ook, het beste past op het nieuwe
          Singspiel vd 18e E.
        - Soms zijn deze criteria echter te krap.
    - Beslissende factoren, maar niet uitsluitend, zijn dan:
        - Wahl eines heiteren Stoffes
        - Ländlich-einfaches Milieu
        - Aufführung durch singende Schauspieler, nicht durch Sänger.
        - Vorrang des gesprochenen Textes vor den Gesangseinlagen
    - Deze criteria gelden bijv. niet voor het werk van  Dittersdorf,
      waar de muziek belangrijker is dan de tekst.
    - Geldt ook niet voor Singspiele waarin het recitatief is
      doorgedrongen, of voor "serieuze" operettes, als bijv. "Walder"
      van Fr.W. Gotter en G. Benda (1776) en zeker niet voor
      Beethoven's Fidelio, die toch bij het Singspiel aansluit.
    - Mbt eenvoudig milieu geldt zeker niet voor Entführung.
    - Tenslotte werkt ook de toekenning van componisten en
      tekstdichters zélf niet mee om tot eenduidige classificatie te
      komen.
        - Hiller-Weiße noemen Die Jagd en "Die Jubelhochzeit" 'komische
          Oper'.
        - Ook noemt Hiller zijn eigen Singspiele vaak 'Operetten' , dan
          weer 'komische Oper'.
        - "Bastien und Bastienne" 1778: is een 'Deutsche Operette';
          waarbij aangetekend dat 1778 het jaar is vd opening vh
          Nationalsingspiel in Wenen.
        - "Der Schauspieldirektor" 1786 heet toepasselijk 'Komödie mit
          Musik'.
        - Zauberflöte 'große Oper'
        - Erwin und Elmire 1e versie 1775, met prosadialogen
          'Schauspiel mit Gesang', 2e versie1788 (dialoog in vers
          vanwege recitatieven) 'Singspiel'.
        - Lortzing noemt zijn heiteren Musikdramen 'komische Opern';
          "Der Pole und sein Kind" echter een 'Liederspiel', bij
          Reichardt's Liederspiele aansluitend.
        - (Meer vbden op p.26)
    - Verwarring is er ook omdat eind 17e, begin 18e E 'Singspiel'
      gebruikt wordt los van vorm en inhoud voor iedere opera die in
      het Duits geschreven is.
        - Bijv. Johann Adolf Scheibe schreef een opera in
          overeenstemming met de principes van Gottsched, noemde die
          Singspiel, als onderscheid Italiaanse opera's.
        - Vanaf begin 18e E wordt overal opera gebruikt, tot in de 30er
          jaren dit door de opera seria en opera buffa verdrongen is,
          als de theaters al niet helemaal gesloten zijn.
    - In de 70er jaren vd 18e E komt het begrip Singspiel weer terug,
      maar minder vaak dan het sinds de 20er jaren bestaande begrip
      'Operette'.
        - Het wordt merkwaardigerwijze minder gebruikt voor de
          Hiller-Weiße achtige Operette,dan wel in samenhang met de
          poging van Joseph II een Nationalsingspiel op te richten 1778.
        - Tegenover concurrerende nomenclatuur heeft het zich echter
          niet doorgezet.
        - Sinds de studies van Calmus, Kretzschmar en Ludwig
          Schiedermair heeft het begrip Singspiel een omvattende
          betekenis (Inbegriff) gekregen, waarbij ook de 'Spieloper'
          van Lortzing.
    - Merkwaardigerwijs worden ook sommige 19- en 20e E Operettes
      ineens weer Singspiel genoemd, e.g. "Die locked de Flamme" van
      Künneke, "Dorfschwalbe" van Krägel.
    - Conclusie:
        - Het begrip Singspiel te reserven voor een komische opera in
          het Duits of een Duits musikalischen Lustspiel is het meest
          praktisch.
        - Het is dan: "Diejenige Unterhaltungsform, die auf Seiten des
          Bürgerstandes im 18. Jahrhundert als Gegenstück zur höfischen
          Oper entwickelt wird."
        - Aangetoond moet nog worden of het Singspiel daarmee ook een
          teken is van het burgerlijk zelfbewustzijn. Vooral waar het
          door de keuze van een landelijk milieu dat burgerlijk milieu
          niet weergeeft.
- II - Hilfsmittel der Singspielforschung.
    - Enorm uitgebreide literatuurlijst met handboeken. P. 31-43.